
Казахская национальная игра "Тогыз кумалак"
Одной из древнейших казахских национальных игр является игра "Тогыз кумалак". "Тогыз кумалак" - это настольная игра на доске на логику и смекалку, призваная развивать логическое математическое мышление и выдержку. Игра принадлежит к семейству манкала, включающему такие игры как вари или калах. В основу игры положено число 9 (9х9=81 и 2х9х9=162), считавшееся у древних монголов и тюрков священным. В учёном мире её называли «алгеброй чабанов», так как в ходе игры соперникам приходится использовать все четыре основных математических действия. Игра строится не только на скорости подсчета, но и на тактике.
Согласно правилам казахской игры "Тогыз кумалак" в ней участвуют два игрока у каждого из которых на доске есть по 9 лунок( то есть всего 18 лунок, называемых "отау") расположенных друг напротив друга. Каждая лунка имеет свое название 1 - арт, 2 - тектурмас, 3 - атотпес, 4 - атсыратар, 5 - бель, 6 - бельбасар, 7 - кандыкакпан, 8 - кокмоин, 9 - мандай. Помимо этого на доске есть еще две накопительные лунки, называемые "казан".
У каждого из игроков в начале игры имеется по 81 шарику своего цвета, то есть по 9 шариков для 9 лунок.
Главная задача игры - перекладывая камушки в игровых лунках, собрать их как можно больше в свой «казан». Собранные камешки складываются в накопительную лунку. Игроки делают ходы поочерёдно. Игрок, которому выпало по жребию право первого хода, вынимает из любой лунки своего ряда все шарики, кроме одного, и переносит их слева направо, опуская по одному в каждую последующую лунку с таким расчётом, чтобы последний шарик попал в лунку противника. Если число шариков в этой лунке после окончания хода окажется чётным, то все они являются “добычей” играющего и переносятся в его казан. Право следующего хода переходит к сопернику. Если в лунках одного из игроков не останется ни одного шарика, то его соперник все шарики своего ряда переносит в свой казан. Игра ведётся до тех пор, пока один из двух игроков не наберёт в свой казан больше 81 камешка (этот игрок побеждает), либо они оба набирают 81 камешек (ничья).
В игре "Тогыз кумалак" возможно возникновение некоторых игровых ситуаций, которые стоит описать:
Если после хода в какой-то лунке оказывается три камешка, то эта лунка объявляется «туздыком». В последующем каждый камешек, попавший в туздык, переходит в казан игрока, на чьей стороне расположен этот туздык, но игрок не может завести себе туздык на 9-ой, а также на лунке под той цифрой которой взял первым «туздык» соперник. У каждого игрока может быть не больше одного туздыка одновременно.
Если после хода у одного из игроков все лунки оказываются пустыми, то он попадает в ситуацию «атсыз калу» (каз. «остаться без коня»). В этом случае он не может ходить, пока будет оставаться «пешим». В этой ситуации игра заканчивается, камешки противника переходят в казан противника и производится подсчёт камешков в казанах.
Игра "Тогыз кумалак" могла продолжаться по четыре - пять часов. Эта игра была популярна как в древности, когда игроки даже не имея игровой доски, могли просто вырыть лунки для игры в земле. Популярна "Тогыз кумалак" и в наше время и постепенно количество ее почитателей растет с каждым годом.
Выбранный для просмотра документ Тоғызқұмалақ.ppt

Описание презентации по отдельным слайдам:
1 слайд

К.Д. Ушинский Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан қаласы №22 жалпы орта мектебінің дене шынықтыру пәні мұғалімі. Санаты: жоқ Еңбек өтілі: 3 жыл Зерденің жұмысын жақсартуға аса маңызды жағдай жүйкелердің саулығы болып саналады, бұған арнайы дене жаттығулары керек..

Сабақтың тақырыбы: Тоғызқұмалақ жүрістері. Сабақтың мақсаты: Оқушылар арасында тоғызқұмалақ ойынын насихаттау. Сабақтың міндеті: 1. Оқушыларға тоғызқұмалақ ойынын үйрету. 2. Тоғызқұмалақ ойыны арқылы оқушылардың ұлттық ойындарға деген қызығушылығын арттыру және өз елін сүюгетәрбиелеу. 3. Тоғызқұмалақ ойыны арқылы оқушылардың ойлау қабілеттерін дамыту. Сабақтың өтетін орыны: Мултимедиялық кабинет Сабақ өткізілетін сынып: 8 “б” сынып Керекті құрал – жабдықтар: Интерактивті тақта, тоғызқұмалақ тақта. Сабақты жүргізген: Есенгелді Т.С.

Сабақ бөлімі Сабақ мазмұны Уақыт мөлшері Әдістеме-лік нұсқау Ұйымдыс-тару нұсқау Кіріспе Оқушылармен салемдесу. Оқушыларды тізім бойынша тексеру. Сабақтың барысын айту. Балаларды отырғызу 5 минут Оқушыларды екі -екіден, қарама- қарсы, бір-біріне отырғызу, тақта көрінетін болсын Балалар тәртібін сақтау. ойындарды жайып қою.

Негізгі бөлім Балаларды отырғызып болған соң интерактивті тақтаны іске қосып, өткен сабақты қайталау есебінде тоғызқұмалақ тақтасының құрылысын және түрлерімен таныстырдым. Содан кейін өзімнің шығарған “Тоғызқұмалақ ойыны” атты электронды оқулығын пайдалана отырып өткіздім. Пайдаланған материалдарды көрсетіп болған соң, оқушыларға жүріс жасау ережелерін өз қолдарындаға тақталарымен жұмыс жасауға шақырдым. Олар сабақты жақсы игергендерін көрсетіп, көп қателеспей жүрістерін жасады.

Қоштаушының отаулары Бастаушының қазаны Бастаушының отаулары Қоштаушының қазаны Кері 9 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Тоғызқұмалақ тақтасының түрлері

Ойын ережесі бойынша уақыт белгілеп, құмалақтар салынған тоғызқұмалақ тақтасы дайын болған соң, ойыншылар ойынды бастап кетеді. Бірінші жүрісте жеребе бойынша анықталған ойыншы бастайды. Жүріс сағат жүрісіне қарсы бағытта жасалады. Алғашты жүрісті ойыншы, мысалы “таңдық” пен маңдайдан жүргеніні хабарлайды. (Алғашқы жүрісті тек тоғызыншы отаудан ғана емес, басқа кез-келген отаудың бірінен жүре алады.) Жүрісті осыдан бастағаным дұрыс деп есептеген ойыншы сол отауға бір құмалақты ғана қалдырып, жүріс жасаған отаудан кейінгісінен бастап бір-бірден тастай отырып, ең соңғы құмалақты қарсыласының тоғызқұмалағы бар отауларының бірінен бір құмалақ алып, сонымен жұптап, өз қазанына салады. Демек, ойын ережесі бойынша қарсыласынан құмалақ ала отырып,өз құмалағын жұп санға келтіреді. Ойыншылар ойын барысында қарсыласына құмалақ алдырмау үшін өз отауларындағы құмалақтардың санын жұп күінде ұстап отыруға тырысады. Құмалақтарының саны жұп болып тұрған отауды“жабық отау“ деп атайды.

Сондай-ақ қарсылас ойыншылар бір-бірінің отауларындағы құмалақтар санын тақ жасауға ұмтылады. Құмалақтарының тақ болып тұрған отау “ашық отау“ деп аталады да, қарсылас бұл отаудан құмалақ ала алатын болады. Ойын барысында ойыншылардың қай-қайсысы болмасын қарсыласының отауындағы құмалақтарын қолмен санауына рұқсат етілмейді.Тек отауларының ашық немесе жабық екенін және қайсысында қанша құмалақ бар екенін ғана сұрай алады.Сондықтан ойыншылардың қай-қайсысы болмасын,барлық отаудағы құмалақ санын есте ұстауға тырысады. Ал ойыншының қай-қайсысы болмасын,қарсыласының қойған сұрағына дұрыс жауап беруге тиіс. Ойын барысында отауда бір құмалақ қалса және ол ойыншының жүруіне керек болса, онда ол жалғыз құмалақты қатарындағы өз отауына салады. Бұл оның жүріс жүргені болып есептеледі.

Ойынның барысында әркімнің бір реттен тұздық (дойбыда биге шыққан сияқты) алуына болады. Ол үшін қарсыластың екі құмалағы бар отуына соңғы құмалағыңызды түсіріп, үшеу етсеңіз болғаны. Жалпы тұздық № 9 отаудан алынбайды. Бір ойыншы алдын ала тұздық алып қойса, екінші ойыншы қарсыластың тұздығы бар аттас ( номерлес) отауынан тұздық ала алмайды, яғни № 9 және номерлес отаудан басқа, кез келген отаудан тұздық алуға болады. Тұздық иесі бұдан былай тұздыққа түскен тастарды өз пайдасына алып отырады. Тұздықтың құны ұтып алған 30 құмалаққа тең деп шамаланады. Бір ойыншының барлық отаулары бос қалып, қарсыластың жүрісіне жауап жүрісі туылса, оны атсырадыдейді. Мұндай жағдайда ойын аяқталды деп есептеледі де, жүрісі бар, демек атсырамаған жақ отауларындағы қалаған тастарды өз пайдасына алып, қазанына салады. Кездесу соңында қазандарға жиналған құмалақты есептеп, ойын нәтижесін шығарады. Ұтып алған құмалақ саны екі ойыншыда 81 болса , ойын тең болады. Жеңіс пен ұтылыстың арасын 81 тастан асатын немесе жетпей қалатын бір – ақ тас шешетін болғандықтан, тоғызқұмалақ шахмат, дойбы ойындарына қарағанда әйтеуір бір ойыншы жеңетін өте нәтижелі ойын. Нәтижелі ойынның жарыс кезінде 97 -98 пайыз шамасына жетуі – мұның айқын айғағы.

Жүріс дәлдігі Жүріс дәлдігі немесе айтқанда дәлдік ( атжетер ) деп, отаудың ішіндегі тастардың санына байланысты соңғы тастың дәл қай отауға түсетінін алдын ала анықтауды айтамыз. амалымен табуға болады. Мысалы: № 3 отауда 4 тас жатса, оны көзбен таратқанда № 3, 4, 5, 6 отауларына түсетін болғандықтан, дәлдік 6 болады. Екінші жолмен анықтау үшін отаудың ішіндегі тас санына сол жақта орналасқан көрші отаудың номерін қосу арқылы дәлдік табамыз. Сондықтан алдыңғы мысалдағы дәлдік 4 +2 = 6 – ға тең екен. Отаудың саны бар болғаны 9 болғандықтан , қосуамалында қосынды 9 – дан асса, онда қарсыластың № 1 отауына 10 , № 2 отауына 11 құмалақ т.с.с. деп жалғастырып кете беруге болады. Алу амалын қолдану да оңай. Ол үшін отау ішіндегі тастар санынан, сол отауға қарсы жатқан қарсылас отауының номерін аламыз. Мысалы № 6 отауда 7 тас жатса, онда отаудағы тастар саны боп табылатын 7 – ден, қарсы жатқан отаудың номері 4- ті алып тастаймыз. Дәлдік 7 – 4 =3 болады. Көзбен тексерсек те осы нәтиже шығады. Енді тастардың саны 10 шамасында болса, яғни 5 – 15 арасында болған жағдайды қарастырсақ. 10 тасы бар отаудың дәлдігі қарсыластың дәл сондай номерлес ( аттас) отауында жатқаны, тақта бетінде анық көрініп – ақ тұр. Сондықтан, тастар саны 10 – нан қанша артық болса, сонша санды отау номеріне қосамыз. Егер кем болса, онда керісінше аламыз. Бір жақтағы отаудың ұзына бойынғы саны 10 тасқа есептелгендіктен, артық тас 10 тастың үстінде екінші қабатта жатады. Мысалы: 15 тастың 10 –ы астында ( бірінші қабатта ), ал қалған 5 тасы үстінде ( екінші қабат та )жатып, қосатын тас саны анық көрініп тұрады. Кем тас саны да, көзге анық көрініп тұрады. Мысалы: 7 тастың 3-і кем кем, 8 тастың2-сі кем, 6 тастың 4-і кем. т.с.с. Енді дәлдік тауып үйренейік. Мысалы:№ 4 отауда 13 тас жатса, 10 тастан 3 тас артық болғандықтан, отау номері 4-ке 3 санын қоссақ, дәлдік 7 болады екен. Егер №5 отауда 8 тас жатса, дәлдік 5-2= 3 болады екен. Ал, алу амалын қолдансақ (қарсыластың қарсы отауы № 5 отау болғандықтан), 8-5= 3 тең.

Тастар саны 12-17 аралығында болғанда, отау номерін 10-нан асқан артық тастар есебінен 9-ға толтырып, қалған таспен дәлдік табамыз. Мысалы: 8-15 жағдайында (№8 отауда 15 тас) отау номері 8-ді 9-ға толтыру үшін, артық 5 тастың 1 тасын қосамыз. (5-1=4), қалған 4 тас дәлдік анықтайды.5-16 жағдайында дәлдік 6-4=2 болады. Келешекте 10,19, 28, 37 (цифрларының қосындысы10-ға тең) түйін сандарын еске сақтау керек. Мұнда 10 тас жарты айналым, ал, 28 тас бір жарым айналым жасап, қарсыластың номерлес (аттас) отауында болады. Ал, 19 бен 37 тақ түйін сандардың дәлдіктері өз орнында жатады. Себебі 19 тас бір айналым, 37 тас екі айналым жасап, өз орнына түседі. Сондықтан отаудағы тастар саны қай түйін санға жақын кекніне қарай және тастар саны осы түйін саннан қанша артық немесе кем екніне қарай, отаудың номеріне сонша санды қосу немесе алу амалын қолданамыз. Мысалы: 5-30 жағдайында (№5 отауда 30 тас) жақын түйін сан 28 және ол қарсыластың номерлес отауында болғандықтан, 5+(30-28) =7 екенін табамыз. Түйін санды тасы бар отауларға төмендегідей ат береміз:10-кіші орда,19-орда, , 28-күміс орда,37-алтын орда. Бұл айтылғандардан қорытындылайтынымыз- дәлдікті анықтау үшін, алғаш жақын түйін санның қайда жатқанын тақта бетінде біліп, қалғанын көзбен тапқан өте ыңғайлы екендігі.

Пайдалы кеңестер. Ойынның барысын жақсы білу үшін бастамада қателеспей, мына пайдалы кеңестерді орындаған жөн. 1. Алғашқы жүрістерді алдыңғы шептің отауларынан жүріп, ортаңғы әсіресе артқы шеп отауларының күшін сақтауға (тастарының көбеймеуіне) тырысу. 2. Жалғыз тас жатқан отауларға және қатарынан орналасқан бірнеше «бай» (тасы көп) отауларға сақ болу (байланып қалмау) 3. «Орға» (жалғыз тасы бар отаудың алдындағы отау бос болса, осылай аталады) және бірнеше жалғыз тасты отауларға (құтылмас тұздық болмас үшін) сақ болу 4. Тұздық алу немесе «бай» ұту қауіптерін төндіріп, қорға тасты аз-аздан болса да жинай беру. 5. Тұздық алмасқанда неғұрлым күштісін (№ 5 отауға жақын) алып, қарсыласқа нашарлауын беру. 6. Нашарлау тұздық ауысқанда бір-екі «байды» артық алу. 7. Тұздық орнына 30-40 тасты артық алу. 8. Тұздық алмасқаннан кейін «байларды» орнымен таратып жіберу. 9. Жалпы жағдайдың тиімділігін пайдалану үшін позицияны ұтымды пайдаланып ойнау. 10.Келешек атсырауды немесе тасты көп алып, тез 82-ге жеткізуді ойлау. Көп құмалақ жиналған отау бай деп аталады. Тұздық жоқ кезде көбінесе №8 отауға «бай» (көп тас) жинап, қарсыластан амалсыз (күшпен) тұздық алуға болады. Мысалы 92, 820, 75 позициясында 1,72х №1 немесе №2 отауларынан тұздық алынады. Егер 93, 821, 75 болса, 1,92х жүрісімен амалсыз тұздық береді. Жалғыз тастың алды бос болғаны қауіпті. Себебі құтылмас тұздыққа түсіп қалуға болады. Тасы жоқ бос отаудың артындағы көрші отауда жалғыз тас жатса, онда мұндай отауды «ор» деп атайды. Екі жерден тұздыққа түсіп қалмау керек. Мысалы: б.86, 96; қ.11 , 42 жағдайында 1,95 жүрісінен кейін, қоштаушы №1 немесе №4 отауларынан тұздық беруге мәжбүр болады. Тас (құмалақ) ұтып алу үшін бір отауды байлап, екінші отауға қауіп төндіреді. Мысалы: б. 84,92 қ. 16,26 позициясында 1,91 жүрісінен соң, бастаушы тас ұтып алады.
Одной из древнейших казахских национальных игр является игра "Тогыз кумалак". "Тогыз кумалак" - это настольная игра на доске на логику и смекалку, призваная развивать логическое математическое мышление и выдержку. Игра принадлежит к семейству манкала, включающему такие игры как вари или калах. В основу игры положено число 9 (9х9=81 и 2х9х9=162), считавшееся у древних монголов и тюрков священным. В учёном мире её называли «алгеброй чабанов», так как в ходе игры соперникам приходится использовать все четыре основных математических действия. Игра строится не только на скорости подсчета, но и на тактике. Согласно правилам казахской игры "Тогыз кумалак" в ней участвуют два игрока у каждого из которых на доске есть по 9 лунок( то есть всего 18 лунок, называемых "отау") расположенных друг напротив друга. Каждая лунка имеет свое название 1 - арт, 2 - тектурмас, 3 - атотпес, 4 - атсыратар, 5 - бель, 6 - бельбасар, 7 - кандыкакпан, 8 - кокмоин, 9 - мандай. Помимо этого на доске есть еще две накопительные лунки, называемые "казан". У каждого из игроков в начале игры имеется по 81 шарику своего цвета, то есть по 9 шариков для 9 лунок.
Главная задача игры - перекладывая камушки в игровых лунках, собрать их как можно больше в свой «казан». Собранные камешки складываются в накопительную лунку. Игроки делают ходы поочерёдно. Игрок, которому выпало по жребию право первого хода, вынимает из любой лунки своего ряда все шарики, кроме одного, и переносит их слева направо, опуская по одному в каждую последующую лунку с таким расчётом, чтобы последний шарик попал в лунку противника. Если число шариков в этой лунке после окончания хода окажется чётным, то все они являются “добычей” играющего и переносятся в его казан. Право следующего хода переходит к сопернику. Если в лунках одного из игроков не останется ни одного шарика, то его соперник все шарики своего ряда переносит в свой казан. Игра ведётся до тех пор, пока один из двух игроков не наберёт в свой казан больше 81 камешка (этот игрок побеждает), либо они оба набирают 81 камешек (ничья). В игре "Тогыз кумалак" возможно возникновение некоторых игровых ситуаций, которые стоит описать:
Если после хода в какой-то лунке оказывается три камешка, то эта лунка объявляется «туздыком». В последующем каждый камешек, попавший в туздык, переходит в казан игрока, на чьей стороне расположен этот туздык, но игрок не может завести себе туздык на 9-ой, а также на лунке под той цифрой которой взял первым «туздык» соперник. У каждого игрока может быть не больше одного туздыка одновременно.
Если после хода у одного из игроков все лунки оказываются пустыми, то он попадает в ситуацию «атсыз калу» (каз. «остаться без коня»). В этом случае он не может ходить, пока будет оставаться «пешим». В этой ситуации игра заканчивается, камешки противника переходят в казан противника и производится подсчёт камешков в казанах.
Игра "Тогыз кумалак" могла продолжаться по четыре - пять часов. Эта игра была популярна как в древности, когда игроки даже не имея игровой доски, могли просто вырыть лунки для игры в земле. Популярна "Тогыз кумалак" и в наше время и постепенно количество ее почитателей растет с каждым годом.
Тогыз-кумалак (девять камешков) — казахская национальная настольная игра. Играют двое. На доске имеется 18 лунок (отау) (по девять у игрока) и два казана. В начале игры у каждого игрока в девяти лунках лежит по девять камешков (кумалак) в каждой. Задача: собрать как можно больше камешков в свой казан. Принадлежит к семейству манкала, включающему такие игры как Вари или Калах.
Игра называется тогыз-кумалак (девяткою), потому что в основу 81 (9х9) и 162 (2х9х9) положено число 9, считавшееся у древних монголов и тюрков священным числом.
Для игры используют четырехугольную доску, имеющую 18 продолговатых лунок (отау) (рис.1). В промежутке между рядами вырезаны еще две большие лунки круглой или продолговатой формы (казан). Каждый из двух игроков имеет по 81 шарику, а в лунки кладут по девять. Ходы делаются поочередно.
Игрок из одной из своих лунок выкладывает по шарику в разные лунки соперника. Если количество шаров в лунке противника составляет четное число, то игрок забирает шары в свой «казан», если же нечетное, шары остаются на месте. Есть в игре как нападение, так и защита, и забрать шары у противника — не такое легкое дело.
Выигравшим считается тот, кто забрал из лунок противника большее количество шаров. Если к концу игры количество шаров равно, то есть по 81 шару, игра считается ничейной. Партия может продолжаться четыре-пять часов. В ходе игры соперникам приходится использовать все четыре основных математических действия, и чем быстрее вы будете считать, тем, естественно, выгоднее. Но игра строится не только на скорости подсчета, но и на тактике.
Игроки делают ходы поочерёдно. Делая ход, игрок берёт все шарики из любой непустой лунки на своей половине, и раскладывает их в лунки по одному против часовой стрелки(рис.2). Если последняя лунка окажется вражеской и количество камешков в ней стало чётным, то камешки из этой лунки переходят в казан игроку, совершившему ход(рис.3). После этого ход переходит к его сопернику. Игра ведётся до тех пор, пока один из двух игроков не наберёт в свой казан больше 81 камешка (этот игрок побеждает), либо они оба набирают 81 камешек (ничья). 2) 3)
Если после хода в какой-то лунке оказывается три камешка, то эта лунка объявляется «туздыком». В последующем каждый камешек, попавший в туздык, переходит в казан игрока, на чьей стороне расположен этот туздык, но игрок не может завести себе туздык на 9-ой, а также на лунке под той цифрой которой взял первым "туздык" соперник. У каждого игрока может быть не больше одного туздыка одновременно.
Если после хода у одного из игроков все лунки оказываются пустыми, то он попадает в ситуацию «атсыз калу» (каз. «остаться без коня»). В этом случае он не может ходить, пока будет оставаться «пешим».
по правилам казахской национальной настольной игры
1. Сколько игроков может принять участие в игре «Тогыз – кумалак»:
3) 6; 4) не ограничено.
2. Сколько всего шариков в игре «Тогыз – кумалак»:
3. Партия может считаться оконченной, если один игрок набрал:
1) 162 шарика; 2) 60 шариков;
3) 82 шарика; 4) 90 шариков.
4.Сколько лунок на поле соперника в игре тогыз – кумалак»
5. Сколько шариков в начале игры в каждой лунке .
6. Суть игры в тогыз- кумалак
1) собрать в своем казане большее число кумалаков; 2) обмануть соперника;
3) пересыпать шарики в лунки; 4) как можно дольше просидеть у доски.
7. В каком направлении делаются ходы в игре:
1) по часовой стрелке; 2) против часовой стрелки;
3) от середины вправо, влево; 4) в любую сторону.
8. С какой лунки нельзя начинать игру:
9. При каких условиях можно забрать шарики в свой казан:
1) когда во всех лунках четное количество шариков; 2)когда в лунке больше 10 шариков;
3) если последний шарик, попавший в лунку, делает их количество четным; 4) если последний шарик, попавший в лунку, делает их количество нечетным.
10. Туздык – объявляется, если последний шарик попав в лунку противника составляет:
1) 1 шарик; 2)10 шариков;
3) 4 шарика; 4) 3 шарика
11. Сколько раз можно поставить туздык на стороне противника: .
1) сколько угодно; 2)1 раз;
3) 3 раза; 4) нельзя ставить.
12. На каких лунках нельзя ставить туздык:
1) на 1 и на такой же, на которой установил соперник; 2)на 6 и 1;
3)на 1 и 9; 4) на 9 и на такой же, на которой установил соперник 13. Ничья в игре объявляется если:
1) не бывает ничьей; 2)если оба игрока набрали по 81 шарику;
3) если один игрок набрал 82 шарика; 4) если ходы у противника кончились
14. В какой очередности игроки выполняют ходы:
1) как договорятся; 2)кто сделал удачный ход, тот и ходит;
3) по очереди; 4) кто сильнее тот и ходит.
15. Сколько шариков должно быть в лунке, чтобы выполнить ход:
1) только 9; 2) четное количество;
3) нечетное количество; 4) любое количество.
16. Если в лунках соперника кончаются шарики, а 82 шарика еще никто не набрал:
1) объявляется ничья; 2) победа присуждается игроку, на стороне которого остались шарики;
3) игрок, у которого остались шарики, должен поделиться с соперником;
4) ходы делает только тот, у кого есть шарики/
3. Ключ к вопросам.
Варианты правильных ответов
Полезно? Поделись с другими:
Просмотров: 47 Скачиваний: 18
Если Вы являетесь автором этой работы и хотите отредактировать, либо удалить ее с сайта - свяжитесь, пожалуйста, с нами.
Учебно-методические пособия и материалы для учителей, 2015-2020
Все материалы взяты из открытых источников сети Интернет. Все права принадлежат авторам материалов.
По вопросам работы сайта обращайтесь на почту [email protected]